Projekt archeologiczny 2026

Las umarłych? Poszukiwania grobów jeńców wojennych w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach

Opis projektu:

Łambinowice to miejsce, którego nie sposób zamknąć w jednej opowieści. Od końca XIX w. do prawie połowy XX w. działały tu kolejne obozy – głównie jenieckie, jak również przesiedleńcze – a kolejne warstwy przeszłości nakładały się na siebie tworząc niepowtarzalny palimpsest.

Najtrudniejszy czas w historii tego miejsca przypadł na lata II wojny światowej. Wówczas przez kompleks stalagów Lamsdorf przeszło około 300 tys. jeńców różnych armii i narodowości, z czego ok. 40 tys. poniosło śmierć. Drugą pod względem liczebności grupę przetrzymywanych tu żołnierzy stanowili Polacy: z kampanii wrześniowej, a od jesieni 1944 r. powstańcy warszawscy. Według ostrożnych szacunków przez Lamsdorf przeszło około 70 tys. Polaków, niestety co najmniej kilkuset z nich zmarło. I choć minęło już 80 lat od zakończenia wojny, wciąż nie wiadomo, gdzie spoczywają ich szczątki.

Celem projektu „Las umarłych? Poszukiwania grobów jeńców wojennych w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach” jest próba odnalezienia nieznanych, nieoznaczonych grobów jeńców wojennych – przede wszystkim polskich żołnierzy. To kolejny etap prac, poprzedzony żmudnym i wnikliwym przeglądaniem archiwów; teraz w lesie, w ziemi, w śladach, które przed ludzkim okiem skrywa przyroda. Tytułowy las jest jednocześnie realny i metaforyczny. Jest „lasem umarłych”, przestrzenią, w której pamięć nie została jeszcze domknięta.

Projekt czerpie z doświadczeń zespołu badawczego, który od lat prowadzi prace w miejscach naznaczonych wojenną przemocą – m.in. w Dolinie Śmierci w Chojnicach, Lesie Szpęgawskim czy nad jeziorem Borówno. W tych przestrzeniach udało się odnaleźć i przebadać szczątki ponad tysiąca osób zamordowanych w czasie II wojny światowej. Te same metody, dopracowane i sprawdzone w terenie, od 2022 r. stosowane są także w Łambinowicach.

Archeologia, którą tu praktykujemy, nie kończy się na badaniu przeszłości. Jest również rozmową z teraźniejszością – z ludźmi, którzy dziś próbują zrozumieć to, co wydarzyło się tu kiedyś. Doświadczenia zespołu pokazują, że badania archeologiczne dotyczące II wojny światowej budzą duże zainteresowanie społeczne i potrzebę uczestnictwa. Tak jest w Łambinowicach i wszystko wskazuje na to, że ta potrzeba będzie się utrzymywać.

W trakcie trwania projektu powstawać będą krótkie relacje publikowane na stronie internetowej Muzeum oraz w mediach społecznościowych – dostępne dla szerokiego grona odbiorców: młodzieży, dorosłych oraz tych najstarszych. Dokumentacja obejmie także materiał fotograficzny i filmowy, który zostanie zmontowany w film prezentujący przebieg i wyniki badań, a następnie udostępniony na platformie YouTube.

Zwieńczeniem projektu będą spotkania i wykłady w siedzibie CMJW w Opolu oraz w Łambinowicach.

Istotnym elementem będą również dni otwarte połączone z warsztatami, organizowane w weekendy w miejscu prowadzenia prac terenowych. To okazja, by zobaczyć archeologię „od środka” – nie jako abstrakcyjny proces badawczy, ale jako realną pracę w terenie: z jej metodami, pytaniami, niepewnością i pierwszymi śladami odkryć.

Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Las umarłych? Poszukiwania grobów jeńców wojennych w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach - ulotka